Rząd planuje istotne zmiany w funkcjonowaniu Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg (RFRD). Jedną z najbardziej symbolicznych zmian jest planowany powrót do nazwy „Fundusz Dróg Samorządowych”, która zdaniem projektodawców precyzyjniej oddaje charakter i cele tej inicjatywy.
Celem nowelizacji jest nie tylko usprawnienie rozwoju infrastruktury drogowej w samorządach, ale także zwiększenie przejrzystości wydatkowania publicznych środków oraz dostosowanie mechanizmów finansowania do bieżących potrzeb.
Szerszy wachlarz inwestycji i wsparcie dla miast
Nowe przepisy zakładają rozszerzenie zakresu zadań, które będą mogły ubiegać się o dofinansowanie. Fundusz ma objąć wsparciem budowę dróg krajowych w miastach na prawach powiatu z wyjątkiem miast wojewódzkich będących siedzibą wojewody lub sejmiku województwa.
Inwestycje te muszą stanowić część rządowych programów, takich jak Rządowy Program Budowy 100 Obwodnic czy Rządowy Program Budowy Dróg Krajowych. Realizacja tych zadań odbywać się będzie we współpracy Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z poszczególnymi miastami.
Stabilność finansowa i wydłużenie działania Funduszu
Projekt przewiduje konkretne mechanizmy finansowe na najbliższą dekadę:
- W latach 2027–2030 środki będą pochodzić z części budżetu państwa podlegającej ministrowi właściwemu do spraw transportu.
- Od 2031 do 2035 roku nastąpi zwiększenie wpłat z budżetu Ministerstwa Obrony Narodowej – z 500 mln zł do 1 mld zł rocznie.
- Obowiązywanie ustawy o Funduszu zostanie wydłużone do końca 2038 roku w zakresie realizacji, wypłat i rozliczania zadań.
Mniej biurokracji, więcej kompetencji dla Ministra Infrastruktury
Ważną zmianą strukturalną, wynikającą m.in. z wniosków pokontrolnych NIK, jest rezygnacja z zatwierdzania list zadań przez Prezesa Rady Ministrów. Odpowiedzialność tę przejmie minister właściwy do spraw transportu, co ma przyspieszyć proces decyzyjny.
W konsekwencji zlikwidowana zostanie rezerwa ministra właściwego do spraw transportu pozostająca w dyspozycji Prezesa Rady Ministrów, a środki te zasilą rezerwę na zadania gminne i powiatowe, która wzrośnie z 5% do 10%.
Minister zyska również nowe narzędzia koordynacyjne, w tym możliwość określania konkretnych rodzajów zadań w danym naborze oraz wydawania wiążących wytycznych dla wojewodów. W skład komisji oceniających wnioski wejdzie dodatkowo przedstawiciel marszałka województwa.
Projekt daje ministrowi możliwość:
- określania rodzajów zadań objętych naborem,
- kierowania środków na konkretne priorytety,
- dokonywania podziału środków między zadania gminne i powiatowe.
Dla JST oznacza to, że nie każdy nabór będzie musiał obejmować wszystkie typy inwestycji.
Zadania mostowe i obronne na nowych zasadach
Projekt doprecyzowuje zasady finansowania infrastruktury o szczególnym znaczeniu:
- Zadania mostowe: Ze względu na ograniczoną pulę środków, dofinansowanie będzie mogło wynieść do 80% kosztów, co ma pozwolić na wsparcie większej liczby projektów. Poziom wsparcia będzie uzależniony od zamożności danej jednostki samorządu terytorialnego.
- Zadania obronne: Wprowadzona zostanie elastyczność – możliwe będzie finansowanie lub dofinansowanie do 100% kosztów (obecnie dopuszczalne jest tylko pełne finansowanie). O priorytetach w tym zakresie decydować będzie Minister Obrony Narodowej.
Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to III kwartał 2026 roku. Za opracowanie nowych przepisów odpowiada Ministerstwo Infrastruktury.